Igihembo
Nobel cy’Ubuvuzi mu 2026 cyahawe ku wa Mbere abashakashatsi batatu, barimo
Abadage babiri n’Umunyamerika, kubera ubushakashatsi bwabo ku buryo ubwonko
bugenzura imikorere y’uturemangingo tw’imyakura ku giti cyabwo.
Umunyamerika
Karl Deisseroth n’Abadage Peter Hegemann na Georg Nagel bahawe iki gihembo
kubera ibyo Komite ya Nobel yavuze ko ari “ubuvumbuzi ku miyoboro y’uduce
dufite amashanyarazi ikangurwa n’urumuri ndetse n’uburyo bwa optogenetics.”
Optogenetics
ni uburyo bw’ubushakashatsi butuma abahanga bashobora kumenya no kugenzura
imikorere y’uturemangingo tw’imyakura bakoresheje urumuri. Ubu buryo bwafashije
abashakashatsi kurushaho gusobanukirwa uko uturemangingo tw’imyakura tugira
uruhare mu kurema no kubika urwibutso, amarangamutima n’imyitwarire.
Komite ya
Nobel yavuze ko aba bashakashatsi “bashyizeho urufatiro rw’ibihe bishya mu
bushakashatsi ku mikorere y’ubwonko.”
Komite kandi
yavuze ko gusobanukirwa uburyo ubwonko burema urwibutso, amarangamutima
n’imyitwarire byari bimaze igihe ari inzozi z’abashakashatsi.
Uko ubwonko
bugenzura amarangamutima, imyitwarire ndetse n’imikorere itandukanye y’umubiri
byari bikiri amayobera ku bumenyi bwa siyansi. Icyakora, optogenetics yatumye
abashakashatsi bagira uburyo bushya bwo kubyiga, kuko ituma uturemangingo tumwe
na tumwe tw’imyakura duhindurwa ku buryo dushobora kwitabira urumuri.
Ibi bikorwa
hifashishijwe ikoranabuhanga rihuza ubwubatsi bw’uturemangingo ku rwego rwa
genes (génie génétique) n’ikoranabuhanga rikoresha urumuri (optique). Iyo
neurone zimwe zimaze kugira ubushobozi bwo kwakira urumuri, abashakashatsi
bashobora gukurikirana no kugenzura ibikorwa byazo, bikabafasha kumenya uruhare
rwazo mu mikorere y’ubwonko.
Per
Svenningsson, uyobora Komite ya Nobel y’Ubuvuzi, yavuze ko optogenetics itanga
ubushobozi bushya bwo gukora “ikarita y’ubwonko twajyaga dutekereza ko dushobora
kurota gusa.”
Igihembo
cyatangarijwe ku Kigo cya Karolinska i Stockholm muri Suwede, bitangira ku
mugaragaro icyumweru cy’ibirori byo gutanga ibihembo Nobel.
Nyuma
y’Igihembo Nobel cy’Ubuvuzi, ku wa Kabiri hatangwa igihembo cy’Ubugenge, ku wa
Gatatu hatangwe icy’Ubutabire, naho ku wa Kane hatangwe icy’Ubuvanganzo.
Ku wa Gatanu
hazatangwa Nobel y’Amahoro, mbere y’uko gahunda y’itangwa ry’ibihembo Nobel
isoza ku wa 12 Ukwakira, ubwo hazatangazwa uwahawe igihembo mu by’Ubukungu.
Like This Post? Related Posts