Papa Léon
XIV yasabye ko hafungurwa inzira z’ubutabazi muri Sudani, kugira ngo imiryango
itanga ubufasha ibashe kugera ku baturage bakomeje kubabazwa n’intambara imaze
imyaka irenga itatu isenya igihugu.
Ubu butumwa
bwa Papa buje mu gihe ikibazo cy’ubutabazi muri Sudani gikomeje kuba kimwe mu
bikomeye ku isi. Imirwano hagati y’Ingabo za Sudani, Sudanese Armed Forces
(SAF), n’umutwe wa Rapid Support Forces (RSF) yakomeje guhitana abasivili,
gusenya ibikorwa remezo no gutuma abantu benshi bava mu byabo.
Papa Léon
XIV yasabye ko abaturage bashyirwa imbere, by’umwihariko abana, abagore,
abasaza n’abafite intege nke, kuko ari bo bakunze kwibasirwa cyane n’ingaruka
z’intambara.
Mu butumwa
bwe, Papa yasabye impande zihanganye korohereza ibikorwa by’imiryango
mpuzamahanga n’abakozi b’ubutabazi, kugira ngo bashobore kugeza ku baturage
ibiribwa, amazi, imiti n’ibindi bikoresho by’ibanze.
Inzira
z’ubutabazi ni ingenzi cyane mu gihe imirwano ikomeje gutuma imihanda imwe
n’imwe idakoreshwa, imijyi igafatwa n’imitwe itandukanye ndetse n’abaturage
bakabura uburyo bwo kuva ahantu hari imirwano.
Abakozi b’ubutabazi
na bo bakunze guhura n’ibibazo by’umutekano, ibintu bishobora gutuma ibikorwa
byo gufasha abaturage bigenda buhoro cyangwa bigahagarara burundu mu bice
bimwe.
Papa yasabye
ko impande zose zubahiriza inshingano zo kurinda abasivili no gufasha ibikorwa
by’ubutabazi aho kuba inzitizi yabyo.
Intambara yo
muri Sudani yatangiye muri Mata 2023, ubwo imirwano ikomeye yatangiraga hagati
y’ingabo ziyobowe na Jenerali Abdel Fattah al-Burhan n’umutwe wa RSF uyobowe na
Jenerali Mohamed Hamdan Dagalo, uzwi nka Hemedti.
Iyi mirwano
yabanje gukaza umurego mu murwa mukuru Khartoum, ariko nyuma ikwira mu bindi
bice byinshi by’igihugu.
Impande
zombi zagiye zishinjanya kugira uruhare mu bikorwa byo kwica abasivili,
gusahura imitungo no gusenya ibikorwa remezo.
Nubwo
habayeho imbaraga zitandukanye zo guhuza impande zihanganye no kugerageza
guhagarika imirwano, amasezerano menshi y’agahenge ntiyigeze yubahirizwa igihe
kirekire.
Kuva
imirwano yatangira, abaturage ba Sudani ni bo bakomeje kwishyura ikiguzi
gikomeye cy’iyi ntambara.
Ibihumbi
by’abantu bamaze gutakaza ubuzima, mu gihe abandi benshi bakomeretse cyangwa
bakabura ababo. Abaturage benshi kandi bahatiwe kuva mu ngo zabo kubera
imirwano.
Hari
abahunze bajya mu bindi bice bya Sudani, mu gihe abandi bambuka imipaka bagana
mu bihugu bituranye na Sudani, birimo Tchad, Misiri, Sudani y’Epfo, Ethiopia na
Repubulika ya Centrafrique.
Abenshi muri
abo baturage bahunga badafite ibyo batwaye bihagije, bigatuma bagira ubuzima
bugoye mu nkambi cyangwa mu bindi bice bahungiyemo.
Intambara
yanagize ingaruka zikomeye ku buhinzi n’ubucuruzi. Abahinzi benshi ntibashoboye
kujya mu mirima yabo kubera umutekano muke, mu gihe imihanda ikoreshwa mu
gutwara umusaruro nayo yagiye ihagarara.
Ibi byatumye
ibiribwa bigorana kuboneka kandi ibiciro birazamuka.
Mu bice
bimwe na bimwe, abaturage bamaze igihe bahanganye n’inzara n’imirire mibi,
cyane cyane abana.
Imiryango
itanga ubutabazi ikomeje gusaba ko ibiribwa n’imiti bigera ku baturage mu buryo
bwihuse, ariko umutekano muke ukomeje kuba imbogamizi ikomeye.
Ubuzima
rusange muri Sudani na bwo buri mu kaga gakomeye.
Ibitaro
byinshi byangijwe n’imirwano cyangwa birahagarika imirimo kubera kubura
amashanyarazi, amazi, imiti n’abakozi.
Abaturage
bafite ibibazo by’ubuzima usanga bagorwa no kugera ku bitaro, ndetse n’abaganga
n’abaforomo bakorera mu bihe bikomeye cyane.
Ibi bituma
indwara zisanzwe zishobora kuvurwa mu buryo bworoshye zishobora guhitana
ubuzima bw’abantu kubera kubura ubuvuzi.
Usibye
gusaba inzira z’ubutabazi, Papa Léon XIV yashimangiye ko hakenewe amahoro
arambye.
Yasabye
impande zombi gushyira intwaro hasi no guhitamo ibiganiro aho gukomeza
intambara.
Ku bwa Papa,
nta gisubizo kirambye gishobora kuboneka binyuze mu ntambara, cyane cyane mu
gihe abaturage basanzwe bafite ibibazo bikomeye by’ubutabazi.
Ubutumwa bwe
buje bukurikira ubundi butumwa bw’imiryango mpuzamahanga yakomeje gusaba
impande zihanganye kubahiriza amategeko mpuzamahanga no kurinda abasivili.
Ikibazo cya
Sudani cyakomeje gusaba ubufatanye bw’ibihugu n’imiryango mpuzamahanga.
Imiryango itanga
ubutabazi isaba ko habaho amafaranga ahagije yo gufasha abaturage, ariko nanone
hakabaho umutekano utuma abakozi bayo bashobora kugera mu bice bitandukanye
by’igihugu.
Abasesenguzi
bavuga ko ubufasha bwonyine budahagije. Basanga hakenewe igisubizo cya politiki
kizahagarika imirwano burundu kandi kigashyiraho uburyo bwo kugarura inzego za
Leta n’umutekano mu gihugu.
Nubwo hari
imbaraga zagiye zishyirwa mu gushaka amahoro, inzira yo kurangiza intambara
iracyari ndende.
Impande
zihanganye ziracyafite ubushobozi bwa gisirikare kandi buri ruhande rukomeza
gushaka kwagura ububasha ku butaka.
Muri icyo
gihe, abaturage bakomeje kubabazwa n’inzara, indwara, ubuhunzi n’umutekano
muke.
Kuri Papa
Léon XIV, icyihutirwa ni uko abaturage babona ubufasha kandi bagashyirirwaho
uburyo bwo kuva mu kaga.
Gufungura
inzira z’ubutabazi bishobora kuba intambwe y’ingenzi mu kugabanya umubabaro
w’abaturage, ariko igisubizo kirambye kizagerwaho gusa igihe impande zihanganye
zizemera guhagarika imirwano no kwicara ku meza y’ibiganiro.
Mu gihe isi
ikomeje gukurikirana ibibera muri Sudani, abaturage b’iki gihugu
baracyategereje igisubizo kirenze ubufasha bw’igihe gito: barashaka amahoro,
umutekano, gutaha mu ngo zabo no kongera kubaho mu gihugu kidashyira ubuzima
bwabo mu kaga.
Like This Post? Related Posts