Ikibazo
cy’ibura ry’ibiribwa n’imirire mibi mu bana gikomeje gukaza umurego mu
majyaruguru y’uburasirazuba bwa Uganda, cyane cyane mu karere ka Karamoja,
kamwe mu duce dufite abaturage bafite intege nke kurusha utundi muri iki
gihugu.
Imibare
yatangajwe n’umuryango mpuzamahanga utabara imbabare Save the Children
igaragaza ko umubare w’abana bafite imirire mibi ikabije muri Karamoja ushobora
kwiyongera ku kigero cya 25% bitarenze Ukwakira 2026, mu gihe aka karere
gakomeje kwibasirwa n’amapfa n’ibura ry’ibiribwa.
Amakuru
mashya aturuka kuri Integrated Food Security Phase Classification (IPC), urwego
mpuzamahanga rukurikirana uko ibihugu bihagaze mu bijyanye n’ibiribwa n’inzara,
agaragaza ko ikibazo cyarushijeho gukomera mu mezi make ashize.
Imibare
igaragaza ko abana bakeneye ubufasha mu kuvurwa cyangwa kwitabwaho kubera
imirire mibi bavuye ku 122,100 muri Kamena 2026, bagera kuri 154,200 muri iki
gihe. Ibi bivuze ko mu gihe gito hiyongereyeho abarenga 32,000 bakeneye
ubufasha.
Muri abo
bana, abarenga 38,800 bafite cyangwa bari mu kaga ko kugira imirire mibi
ikabije, ari na yo miterere ikomeye y’imirire mibi ishobora gutuma umwana
akenera ubuvuzi bwihutirwa kugira ngo ubuzima bwe bukizwe.
Ikibazo
gikomeje kwiyongera ahanini gishingiye ku ngaruka z’amapfa yatewe
n’imihindagurikire y’ikirere n’ingaruka z’umwuzure w’ikirere uzwi nka El Niño.
Imvura nke
yaguye muri ako karere yagize ingaruka ku musaruro w’ubuhinzi, bituma ibiribwa
biboneka bigabanuka ndetse n’imiryango myinshi yo mu cyaro itakaza ubushobozi
bwo kubona ibiribwa bihagije.
Imiryango
myinshi yamaze gukoresha ububiko bw’ibiribwa yari yarateganyije, mu gihe imwe
mu miryango yatangiye kugabanya umubare w’amafunguro irya ku munsi. Abandi na
bo bavuga ko batakibona ibiribwa bihagije bibafasha kubona intungamubiri
zikenewe, cyane cyane ku bana.
Ibi byatumye
abana benshi bagaragara mu bigo nderabuzima bafite ibimenyetso by’imirire mibi,
bikongera umurego ku bikorwa byo gutabara abaturage.
Abaturage
barenga miliyoni 1.6 na bo bahanganye n’ikibazo cy’ibiribwa
Ntabwo
ikibazo kigarukira ku bana gusa. Karamoja, ifite abaturage bagera kuri miliyoni
1.6, na yo iri mu turere twibasiwe cyane n’ikibazo cy’ibiribwa.
Imibare
yatangajwe igaragaza ko umubare w’abantu bahura n’ibibazo bikomeye cyangwa
ibyihutirwa byo kubona ibiribwa wiyongereyeho hejuru ya 40% mu mezi make
ashize.
Ibi bivuze
ko imiryango myinshi iri mu kaga ko kutabona ibiribwa bihagije, mu gihe
ubushobozi bwo kubyihingira cyangwa kubigura bukomeje kugabanuka.
Martha Ddambya,
Umuyobozi w’agateganyo wa Save the Children muri Uganda, yavuze ko abakozi
b’uyu muryango bahura buri munsi n’ingaruka z’iki kibazo.
Yagaragaje
ko imiryango myinshi ibabwira ko ibiribwa ku meza byagabanutse, umusaruro
w’imyaka ukaba muke, ndetse ko abana benshi bagenda bagezwa ku bigo nderabuzima
bafite imirire mibi.
Karamoja
imaze igihe ihanganye n’ibibazo by’ibura ry’ibiribwa
Karamoja ni
kamwe mu turere twa Uganda tumaze igihe dufite intege nke mu bijyanye
n’umutekano w’ibiribwa. Aka karere gakunze kwibasirwa n’amapfa, umusaruro muke
w’ubuhinzi, ubukene ndetse n’ibibazo by’ubukungu.
Imiryango
itabara imbabare ivuga ko imihindagurikire y’ikirere iri gutuma ibibazo nk’ibi
birushaho kuba bibi, kuko imvura itakigwira ku buryo buhamye kandi amapfa
akamara igihe kirekire.
Ikibazo
kandi gifitanye isano n’ubuke bw’ibikorwaremezo, ubushobozi buke bw’imiryango
bwo guhangana n’ibiza ndetse n’ibibazo byagiye bisubira mu karere mu bihe
bitandukanye.
Ibi byose
bishyira abana bato mu kaga gakomeye, kuko ari bo bakunze kwibasirwa cyane
n’ingaruka z’ibura ry’ibiribwa n’imirire mibi.
Save the
Children ivuga ko iri gukorana na Guverinoma ya Uganda ndetse n’abaturage bo
muri Karamoja mu bikorwa byo kumenya hakiri kare abana bafite imirire mibi,
kubageza ku buvuzi no gufasha imiryango kongera ubushobozi bwo kubona ibiribwa.
Uyu muryango
kandi ukora ibikorwa byo gufasha abaturage kongera umusaruro w’ibiribwa no
kubafasha guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere.
Ariko kubera
ko umubare w’abakeneye ubufasha ukomeje kwiyongera mu buryo bwihuse, uyu
muryango urasaba umuryango mpuzamahanga kongera inkunga itangwa mu bikorwa byo
gutabara abaturage ba Karamoja.
Save the
Children ivuga ko hakenewe amafaranga yiyongera kugira ngo abana bari mu kaga
barindwe, ibikorwa by’ubutabazi bishimangwe, ndetse imiryango ifashwe kongera
ubushobozi bwo kwihanganira amapfa n’izindi ngaruka z’imihindagurikire
y’ikirere.
Iki kibazo
kandi cyongeye kugaragaza uburyo imihindagurikire y’ikirere ikomeje kugira
ingaruka zikomeye ku buzima n’imibereho y’abaturage bo muri Afurika
y’Iburasirazuba, cyane cyane abana bari mu miryango itishoboye.
Mu gihe
amapfa akomeje, inzego z’ubutabazi ziteganya ko hatabayeho ubufasha bwihuse,
umubare w’abana bazakenera ubuvuzi bw’imirire mibi ushobora gukomeza kwiyongera
mu mezi ari imbere.
Like This Post? Related Posts