Perezida
w’Urukiko rw’Ikirenga, Mukantaganzwa Domitilla, yasabye Abanyarwanda gufatanya
mu gusobanurira urubyiruko amateka y’u Rwanda, kurwanya ingengabitekerezo ya
Jenoside no guhangana n’abayagoreka, barimo n’abakoresha imbuga nkoranyambaga
mu gukwirakwiza amakuru atari yo.
Yabitangaje
ubwo yatangizaga ibiganiro by’Ihuriro ry’Ubumwe n’Ubudaheranwa byahuje uturere
twa Rubavu, Rutsiro, Nyabihu na Ngororero, two mu Ntara y’Iburengerazuba.
Mukantaganzwa
yagaragaje ko gusobanurira urubyiruko amateka y’igihugu ari inshingano ya buri
Munyarwanda, ashimangira ko kumenya ukuri ku byabaye mu mateka ari imwe mu
nzira zifasha gukumira ko ibyabaye byongera kubaho.
Yibukije ko
amateka y’u Rwanda, by’umwihariko ayagejeje kuri Jenoside yakorewe Abatutsi mu
1994, akwiye kwigishwa no gusobanurwa hashingiwe ku kuri, kugira ngo urubyiruko
rusobanukirwe n’ingaruka z’ivangura, urwango n’amacakubiri.
Mu butumwa
bwe, Mukantaganzwa yagaragaje ko ibice by’Intara y’Iburengerazuba bifite
amateka akwiye kwigwaho, cyane cyane ku bijyanye n’uruhare rw’abanyapolitiki
n’abayobozi b’ingabo mu gukwirakwiza ivangura, urwango n’amacakubiri byaje
kugira uruhare mu nzira yagejeje u Rwanda kuri Jenoside yakorewe Abatutsi mu
1994.
Yashimangiye
ko gusobanukirwa n’ayo mateka bisaba kureba uko ibitekerezo by’urwango byagiye
bikwirakwizwa, uko byagize ingaruka ku mibereho y’Abanyarwanda n’uko
byakoreshejwe mu gutegura no gushyira mu bikorwa Jenoside.
Kumenya ayo
mateka bifasha urubyiruko gusobanukirwa ko ivangura n’amacakubiri bitavuka mu
buryo bw’impanuka, ahubwo ko bishobora gukwirakwizwa binyuze mu magambo, mu
myitwarire no mu bikorwa by’abafite uruhare mu buzima bw’igihugu.
Ni muri urwo
rwego, ibiganiro ku mateka bifatwa nk’umwanya wo gufasha abaturage
gusobanukirwa n’ibyabaye, gutekereza ku ngaruka zabyo no gushimangira
inshingano bafite mu kubaka umuryango nyarwanda urangwa n’ubwubahane.
Perezida
w’Urukiko rw’Ikirenga yanagarutse ku kibazo cy’abagoreka amateka, harimo
n’abakoresha imbuga nkoranyambaga mu gukwirakwiza ubutumwa bushobora kuyobya
abantu ku byabaye mu Rwanda.
Imbuga
nkoranyambaga zorohereje abantu gusangira amakuru no kuganira ku mateka, ariko
zishobora no gukoreshwa mu gukwirakwiza ibihuha, amakuru atizewe n’ubutumwa
bugamije kugoreka ukuri.
Ni yo mpamvu
gusobanurira urubyiruko amateka no kurutoza ubushobozi bwo gusuzuma amakuru ari
ingenzi. Urubyiruko rukwiye kumenya kugenzura inkomoko y’amakuru, kugereranya
ibivugwa n’ibimenyetso bihari no kwirinda gukwirakwiza ubutumwa rutabanje
gusobanukirwa n’ukuri kwabwo.
Mukantaganzwa
yasabye Abanyarwanda gufatanya mu kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside, buri
wese akagira uruhare mu gutanga amakuru ashingiye ku kuri no mu kubaka umuco wo
kutihanganira ivangura n’urwango.
Kurwanya
ingengabitekerezo ya Jenoside ntibireba inzego za Leta zonyine, ahubwo bisaba
uruhare rw’imiryango, amashuri, inzego z’ubuyobozi, amadini n’andi matsinda
agira uruhare mu kurera no kuyobora urubyiruko.
Mukantaganzwa
yashimangiye koi bi ibiganiro bishingiye
ku kuri no ku bwisanzure bifasha Abanyarwanda gusobanukirwa amateka, komora
ibikomere no kurinda ibyagezweho.
Ibiganiro
nk’ibi bitanga umwanya wo kubaza ibibazo, gusobanura ibitarumvikanye no
kungurana ibitekerezo ku buryo amateka y’u Rwanda yigishwa ibisekuru bizaza.
Iyo abantu
baganira mu bwisanzure kandi bubahana, bishobora kubafasha kumva neza ibyabaye,
kumenya ingaruka zabyo no gusobanukirwa n’impamvu ari ngombwa kurwanya
ingengabitekerezo ya Jenoside.
Ku barokotse
Jenoside yakorewe Abatutsi, ibiganiro byubaka bishobora no kuba umwanya wo
kumva ko amateka yabo atirengagizwa, ko ukuri ku byabaye guhabwa agaciro kandi
ko umuryango nyarwanda ukomeje gufata ingamba zo gukumira ko Jenoside yakongera
kubaho.
Gusa, kugira
ngo ibiganiro bigire umusaruro, ni ngombwa ko bishingira ku makuru yizewe,
bigatanga umwanya wo kubaza no gusubiza, kandi bikitabirwa n’abantu bafite
ubushake bwo kumva no gusobanukirwa.
Mu
gusobanurira urubyiruko amateka y’igihugu, ababyeyi n’abarezi bafite uruhare
rukomeye kuko ari bo benshi mu rubyiruko bahurira na bo mu buzima bwa buri
munsi.
Ababyeyi
bashobora gufasha abana gusobanukirwa amateka y’imiryango yabo n’ay’igihugu, mu
gihe amashuri n’izindi nzego z’uburezi zitanga ubumenyi bushingiye ku mateka
yanditse, ubushakashatsi n’inyigisho ziteguye neza.
Ni ngombwa
kandi ko urubyiruko rwigishwa kutemera amakuru yose rubonye kuri murandasi,
ahubwo rukamenya gutandukanya amakuru yizewe n’ayagoreka amateka.
Gufasha
urubyiruko kumenya ukuri ku mateka y’u Rwanda ni uburyo bwo kurutoza
ubwenegihugu bushingiye ku nshingano, kubahana no guharanira ko abantu bose
bagira uburenganzira n’agaciro bingana.
Ihuriro
ry’Ubumwe n’Ubudaheranwa ryahuje uturere twa Rubavu, Rutsiro, Nyabihu na
Ngororero ryabaye umwanya wo kongera kugaruka ku kamaro ko gusobanukirwa
amateka y’igihugu no gukomeza gufatanya mu kurwanya ingengabitekerezo ya
Jenoside.
Ubumwe
n’ubudaheranwa bisaba ko Abanyarwanda bamenya amateka yabo, bakemera ukuri ku
byabaye kandi bagafatanya kubaka ejo hazaza harangwa n’amahoro, ubutabera
n’ubwubahane.
Ubutumwa bwa
Mukantaganzwa bwibanze ku nshingano rusange zo kurinda ukuri ku mateka y’u
Rwanda, gusobanurira urubyiruko ibyabaye no guhangana n’abakwirakwiza ubutumwa
bushobora kongera kubiba urwango n’amacakubiri.
Yashimangiye
ko ibiganiro bishingiye ku kuri no ku bwisanzure ari ingenzi mu gusobanukirwa
amateka, gukira ibikomere byayatewe no kurinda ibyagezweho.
Mu gihe
urubyiruko rukomeje gukoresha ikoranabuhanga mu kwiga no gusangira amakuru,
kurwigisha amateka no kurutoza ubushobozi bwo gusesengura amakuru bizakomeza
kuba ingenzi mu kubaka u Rwanda ruzira Jenoside n’amacakubiri.
Like This Post? Related Posts