• Amakuru / MU-RWANDA


Mu gihe u Rwanda rukomeje gutera intambwe ishimishije mu kurwanya indwara zandura nka malaria, igituntu na VIH/SIDA, igihugu kiri guhangana n’ikibazo gishya cy’ubuzima rusange: ubwiyongere bukabije bw’indwara zitandura zirimo iz’umutima, diyabete na kanseri.

Raporo y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare mu Rwanda (NISR) yiswe Rwanda Vital Statistics Report 2025 igaragaza ko indwara zitandura ari zo ziza ku mwanya wa mbere mu guhitana Abanyarwanda, aho zihariye 49.5% by’impfu zose zabereye mu mavuriro yo hirya no hino mu gihugu mu mwaka wa 2025.

Iyi mibare yerekana impinduka zikomeye mu miterere y’indwara zibangamiye ubuzima bw’Abanyarwanda. Mu mwaka wa 2019, indwara zitandura zari zifite uruhare rwa 27.9% gusa mu mpfu zose, ariko mu myaka itandatu ishize zamaze kuzamuka ku buryo zigeze hafi kuri kimwe cya kabiri cy’impfu zose.

Ku rundi ruhande, indwara zandura zakomeje kugabanuka ku buryo bugaragara. Mu mwaka wa 2019, zari zihariye 70% by’impfu, ariko mu 2025 zari zimaze kugera kuri 40%, bigaragaza intsinzi y’ingamba zafashwe mu rwego rw’ubuzima bwo gukumira no kuvura izo ndwara.

Impamvu zikomeje kongera indwara zitandura mu Rwanda 

Abashakashatsi n’inzobere mu buzima bavuga ko izamuka ry’indwara zitandura rifitanye isano n’imihindagurikire y’imibereho y’abaturage. Mu bintu bikunze gutera izi ndwara harimo:

• Kurya ibiribwa birimo amavuta menshi, umunyu n’isukari nyinshi;

• Kudakora imyitozo ngororamubiri cyangwa siporo;

• Kunywa inzoga n’itabi;

• Umubyibuho ukabije;

• Umuhangayiko ukabije (stress) uterwa n’imibereho ya buri munsi.

Inzobere zigaragaza ko izi ndwara akenshi zifata igihe kirekire kandi zidasanzwe zigaragaza ibimenyetso hakiri kare, ari yo mpamvu abaturage basabwa kwisuzumisha kenshi no gukurikiza inama z’ubuzima.

Impanuka zigenda ziyongera mu Rwanda 

Raporo ya NISR yanagaragaje ko impfu ziterwa n’impanuka n’imvune na zo zikomeje kuzamuka, nubwo bitaragera ku rwego rw’indwara zitandura. Mu mwaka wa 2019, izi mpfu zari ku kigero cya 2.1%, ariko mu 2025 zamaze kugera kuri 10.5%.

Ibi birimo impanuka zo mu muhanda, impanuka zo ku kazi ndetse n’izindi mvune zitandukanye, ibintu bisaba kongera ubukangurambaga no gukaza ingamba zo kurinda ubuzima bw’abaturage.

Abaturage basabwa guhindura imibereho

Abashinzwe ubuzima bavuga ko gukomeza kurwanya indwara zitandura bisaba uruhare rwa buri muntu. Basaba abaturage kurya indyo yuzuye kandi iboneye, gukora siporo nibura iminota 30 ku munsi, kwirinda itabi n’inzoga nyinshi, no kwisuzumisha ubuzima buri gihe.

Nubwo u Rwanda rwageze ku ntsinzi ishimishije mu kugabanya indwara zandura, imibare mishya ya NISR igaragaza ko urugamba rushya rwibanze ku ndwara zitandura rugomba gushyirwamo imbaraga nyinshi kugira ngo ubuzima bw’Abanyarwanda bukomeze kurindwa no gutezwa imbere.

Like This Post? Related Posts
Andika igitekerezo
Recent Comments